Tıkanan Nozul Nasıl Açılır? Soğuk Çekme ve Diğer Yöntemler

Ekstruder filamenti itiyor ama nozuldan hiçbir şey çıkmıyor ya da ip gibi ince bir çizgi çıkıyor. Nozul tıkanmış olabilir. Tıkanmaların çoğu toz, yanmış plastik, düşük sıcaklık ya da hotend'in soğuk tarafına kaçan ısıdan (heat creep) kaynaklanır. İyi haber şu ki çoğu tıkanma nozulu sökmeden, "soğuk çekme" yöntemiyle açılabiliyor.

Tıkanma mı, başka bir sorun mu?

Belirtiler eksik ekstrüzyonla karışabilir. Tıkanmayı ayırt etmek için şunlara bak:

• Elle filament ittiğinde nozuldan hiç plastik çıkmıyor ya da çok ince çıkıyor.
• Ekstruder dişlisi tıklıyor ve filamenti geri itiyor. Bkz. Ekstruder tık sesi.
• Nozuldan çıkan plastik düz değil, yana kıvrılarak çıkıyor. Bu kısmi tıkanma belirtisidir.
• Baskının ortasında katmanlar aniden incelip kesiliyor.

Elle ittiğinde plastik düz ve rahat akıyorsa nozul tıkalı değildir. Bu durumda eksik ekstrüzyon rehberindeki diğer nedenlere bak.

Tıkanmanın nedenleri

• Toz ve kir: Makaranın üzerindeki toz filamentle birlikte nozula girer. Uzun süredir açıkta duran makaralarda sık görülür.
• Karbonlaşmış plastik: Nozul uzun süre sıcak bekletilirse içindeki plastik yanar ve sert bir tortu oluşur.
• Düşük sıcaklık: Filament yeterince erimezse akış zorlaşır.
• Heat creep: Isı, hotend'in soğuk tarafına doğru tırmanır ve filament olması gereken yerden önce yumuşar. Hotend soğutma fanı arızalıysa ya da çok uzun süre geri çekme (retraction) yapılırsa görülür.
• Malzeme değişimi: ABS gibi yüksek sıcaklıkta basılan bir malzemeden sonra PLA'ya geçerken nozulda kalan ABS erimez ve tıkar.
• Nozul tablaya çok yakın: İlk katmanda nozul tablaya bastırılırsa plastik çıkamaz. Bu durumda sorun tıkanma değil, Z offset ayarıdır.

Güvenlik notu

Nozul ve hotend 200 °C'nin üzerine ısınır. Isınmış hotend'de çalışırken eldiven kullan, yüzünü yaklaştırma. Nozulu sökerken ya da sıkarken hotend'in ısıtıcı bloğunu ayrı bir anahtarla sabitle. Aksi halde ısıtıcı bloğun bağlantısını eğebilir ya da kabloları koparabilirsin.

Çözüm 1: Isıt ve elle it

Bazen tıkanma yalnızca düşük sıcaklıktan kaynaklanır.

1. Nozulu kullandığın filamentin üst sıcaklık sınırına ısıt (PLA için 220–230 °C).
2. Filamenti ekstruderden çıkar, ucunu düz kes.
3. Filamenti elle, yavaş ve sabit bir kuvvetle it.
4. Plastik düz çıkmaya başlarsa birkaç santimetre daha it ve tıkanma açılmış demektir.

Çözüm 2: Soğuk çekme (cold pull)

En etkili ve en güvenli yöntemdir. Nozulun içindeki kiri, filamente yapıştırarak dışarı çıkarır.

1. Nozulu basılan malzemenin sıcaklığına ısıt ve filamenti biraz it, iç kısım erisin.
2. Sıcaklığı düşür. PLA için yaklaşık 90 °C, naylon veya özel temizleme filamenti kullanıyorsan üreticinin önerdiği değer.
3. Hedef sıcaklığa düştüğünde filamenti sert ve kesin bir hareketle yukarı çek.
4. Filamentin ucuna bak. Nozulun iç şeklini alan konik bir uç ve üzerinde siyah tortu görmelisin.
5. Uç temiz çıkana kadar işlemi 2–4 kez tekrarla.

Bowden tüplü yazıcılarda çekme işlemi tüpün içinden yapılır. Ekstruder dişlisinin kolunu açıp filamenti serbest bırakman gerekir.

Çözüm 3: Temizleme iğnesi

Birçok yazıcıyla birlikte 0,4 mm'den biraz ince bir temizleme iğnesi gelir.

1. Nozulu baskı sıcaklığına ısıt.
2. İğneyi nozul ucundan nazikçe yukarı it, birkaç milimetre içeri gir.
3. Ardından filamenti yukarıdan it ki kir dışarı aksın.

İğne nozulun ucundaki kiri gevşetir ama kiri içeride bıraktığı için soğuk çekmeyle birlikte kullanmak daha iyi sonuç verir. İğneyi zorlama; kırılan iğne ucu yeni bir tıkanma olur.

Çözüm 4: Nozulu değiştir

Nozullar sarf malzemedir ve ucuzdur. Yukarıdaki yöntemler işe yaramazsa:

1. Nozulu baskı sıcaklığına ısıt. Soğuk sökme dişleri zorlar.
2. Isıtıcı bloğu anahtarla sabitle, nozulu saat yönünün tersine çevirerek çıkar.
3. Yeni nozulu elle tak, sonra sıcakken üreticinin önerdiği tork ile hafifçe sık.
4. Yeni nozulla ilk katmanı ve Z offset'i yeniden kontrol et.

Pirinç nozullar karbon fiber, cam elyaf veya parlayan (glow) filamentlerle hızla aşınır. Bu malzemeler için sertleştirilmiş çelik nozul kullan.

Tekrarlamasını önlemek için

• Makaraları tozdan uzak, kapalı kutuda sakla. İstersen filament yoluna küçük bir sünger filtre ekle.
• Yazıcıyı baskı bitince sıcak bekletme. Çoğu yazıcı bunu otomatik yapar.
• Malzeme değiştirirken eski malzemenin sıcaklığında yeni filamentle birkaç santimetre temizlik ekstrüzyonu yap.
• Hotend soğutma fanının çalıştığından emin ol. Bu fan yazıcı açıkken ve hotend sıcakken sürekli döner.
• Retraction mesafesini abartma. Bowden'da 6–7 mm'yi, doğrudan beslemede 2 mm'yi aşmak heat creep riskini artırır. Bu konuda ayrı bir yazı var: Retraction ayarları.
• Nemli filament de akışı bozar. Gerekirse filamenti kurut.

Sık sorulan sorular

Soğuk çekme için hangi filament en iyisi?

Naylon ve özel temizleme filamentleri iyi sonuç verir, çünkü nozulun içine sıkıca yapışıp kopmadan çıkarlar. Elinde yoksa PLA da işe yarar.

Nozul ne sıklıkla değiştirilmeli?

Standart PLA ve PETG ile pirinç nozul aylarca, hatta yıllarca kullanılabilir. Aşındırıcı filament kullanıyorsan, baskı kalitesi bozulduğunda ya da nozul deliği büyüdüğünde değiştir.

Nozul tıkalı mı, ekstruder mi sorunlu, nasıl anlarım?

Filamenti ekstruderden çıkarıp elle it. Elle de çıkmıyorsa nozul tıkalıdır. Elle rahat çıkıyorsa sorun ekstruder dişlisinde, gerginlikte ya da ayarlardadır.